U 16 časova 6 februara ove godine u plevaljskoj termoelektrani startovao je sistem odsumporavanja u okviru ekološke rekonstrukcije TE Pljevlja.

Narodski rečeno, ako se po jutru dan poznaje, rezultati koje objavljuju dvije mjerne stanice posle puštanja u rad sistema za osumporavanje u termoelektrani su veoma pozitivni, ali ne treba zaboraviti da tome doprinose i vremenske prilike u februaru, kad je broj dana sa maglom sve manji.

Mjerenja emisija SO₂: veoma izraženo snižavanje koncentracija u probnom radu

Iako sistem još nije u punoj komercijalnoj funkciji,prva mjerenja u probnom režimu rada pokazuju značajno smanjenje koncentracija sumpor dioksida u vazduhu u gradu.

Prije ugradnje DeSOx sistema, koncentracije SOₓ (uključujući SO₂) bile su izuzetno visoke – u praksi i preko 4.000 mg/m³ (miligrama po kubnom metru).Nakon aktivacije sistema u probnom radu, preliminarna mjerenja pokazuju koncentraciju SOₓ oko 61 mg/m³, što predstavlja smanjenje emisija za više od 60 puta u odnosu na ranije rezultate mjerenja prije probnog rada. I rezultati sa dvije mjerne stanice u gradu koji se odnose na sumpor dioksid su od trenutka puštanja u rad sistema veoma ohrabrujući.

Sistem DeSOx još uvijek nije dostigao pun kapacitet rada

Efikasnost i stabilnost rada sistema će biti testirani u periodu do sredine 2026. godine, nakon čega će se moći govoriti o trajnim efektima redukcije emisija SO2.

Ono što je sigurno pravo stanje će se znati tek naredne godine kad dimnjak termoelektrane potone u sloj magle i nema mogućnosti da dimni gasovi odu u veće slojeve atmosfere. Takođe će biti potrebno sačekati da li će kotlarnica u Skerlićevoj ulici u narednoj grejnoj sezoni kroz instalaciju novih tehničkih rješenja(ako se ugrade), raditi u okviru zakonom propisanih standarda,kao i kad će doći do realizacije toplifikacije uže gradske sredine.

Preostali izazovi

Istovremeno veoma je bitno da li će TE Pljevlja imati mogućnost redovne nabavke krečnjaka koji se koristi za sistem odsumporavanja. Krečnjak (kalcijum-karbonat) je osnovna sirovina potrebna za rad sistema odsumporavanja dimnih gasova, jer reaguje sa sumpor-dioksidom u dimnim gasovima i omogućava njegovo uklanjanje.

U okolini Pljevalja postoje geološki depoziti krečnjaka i srodnih sedimenata, a postoje i preduslovi za lokalnu proizvodnju mljevenog krečnjaka kao industrijske sirovine,ali je upitno da li bi to bilo dovoljno za redovan rad termoelektrane sa sistemom za osumporavanje tokom čitave godine, ili bi se dio krečnjaka morao uvoziti. Precizni dobavljači krečnjaka nisu javno objavljeni, ali je jasno da se sirovina ne koristi iz same termoelektrane.

Bitno je naglasiti da sistem za osumporavanje dimnih gasova veoma je zavisan od redovne isporuke krečnjaka, jer svako kašnjenje u nabavci dovodi u opasnost redovan rad sistema za odsumporavanje,a postoje i tehnički izazovi oko prevoza i skladištenja krečnjaka i slično.

Efekti sistema za odsumporavanje

Ono što je sigurno je činjenica da sistem odsumporavanja dimnih gasova u TE Pljevlja ima više važnih efekata u radu postrojenja, kako sa ekološkog, tako i sa tehničkog i ekonomskog aspekta.

Prije svega, osnovni efekat je značajno smanjenje emisija sumpor-dioksida (SO₂), koji je jedan od glavnih zagađivača vazduha nastalih sagorijevanjem uglja. Time se direktno poboljšava kvalitet vazduha u Pljevljima i okolini, a smanjuje se i pojava kiselih kiša i negativnih uticaja na zdravlje stanovništva.

Sa ekološkog i zdravstvenog stanovišta, odsumporavanje omogućava TE Pljevlja da se približi evropskim standardima i obavezama koje Crna Gora ima u procesu usklađivanja sa regulativom Evropske unije. Bez ovakvog sistema, rad termoelektrane bi bio ozbiljno ograničen ili čak onemogućen u budućnosti zbog prekoračenja dozvoljenih emisija, posebno posle učlanjenja Crne Gore u Evropsku uniju.

U tehničkom smislu, ugradnja sistema odsumporavanja donosi i određene promjene u radu postrojenja. Proces zahtijeva za ovakva postrojenja dodatnu energiju i potrošnju vode, što može blago smanjiti ukupnu efikasnost proizvodnje električne energije. Takođe, sistem zahtijeva redovno održavanje i povećava složenost upravljanja postrojenjem.

Jedan od važnih efekata je i stvaranje nusproizvoda, najčešće gipsa, koji može imati tržišnu vrijednost ukoliko se pravilno skladišti i koristi u građevinskoj industriji. Međutim, ako se ne upravlja adekvatno, može predstavljati dodatni otpadni problem.

U TE Pljevlja trenutno nisu još realizovali tendere za prodaju gipsa, tako da će bar za jedno vrijeme biti odlagan na deponiji Maljevac. Veoma će biti bitan način skladištenja za prodaju ili odlaganja gipsa na deponiji, kao i način transporta, a samim tim i način zaštite životne sredine i sprečavanja da gipsana prašina kroz vazduh dopre do grada, što bi imalo katastrofalne ekološke i zdravstvene efekte.

Ekonomski gledano, sistem odsumporavanja predstavlja veliku investiciju, ali dugoročno omogućava nastavak rada termoelektrane uz manje ekološke penale, smanjenje troškova zbog prekoračenja emisija i potencijalno veću prihvatljivost u međunarodnim energetskim okvirima.

Ukratko, efekti sistema odsumporavanja u TE Pljevlja su dominantno pozitivni za životnu sredinu i javno zdravlje, ali istovremeno donose nove tehničke zahtjeve, troškove i obaveze u radu postrojenja u skladu sa evropskim standardima. Ostaje da se vidi da li će TE Pljevlja u narednom periodu uspješno rješavati sve navedene izazove u radu.