U regionu koji je četiri i po decenije bio jedna država danas šest glavnih gradova bilježi različite demografske i ekonomske trendove koji oblikuju njihov razvoj. Privredne grane koje dominiraju u ovih šest gradova snažno su povezane sa statusom njihove države u regionalnoj i globalnoj ekonomiji.

Recimo, u Ljubljani i Zagrebu usluge, IT sektor, finansije i turistički sektor čine okosnicu rasta; veliki broj međunarodnih kompanija i tehnoloških startapova bira ove gradove zbog stabilnosti i pristupa EU tržištu radne snage.

U Beogradu, pored usluga i finansija, važnu ulogu imaju telekomunikacije, proizvodnja i logistika, ali je inertnost u strukturnim reformama ograničenje u odnosu na EU metropole. Sarajevo i Skoplje i dalje zavise od tradicionalnih grana kao što su građevinarstvo, mala i srednja preduzeća u trgovini i uslužnim djelatnostima, dok Podgorica ulaže u turizam, transport i bankarski sektor kao pokretače rasta.

Investicije i budžetska politika ključne su za srednjoročne izglede – Ljubljana i Zagreb nastavljaju sa modernizacijom infrastrukture i podrškom inovacijama kroz fondove EU, što im daje komparativnu prednost. Beograd je fokusiran na razvoj IT klastera i jačanje proizvodnih kapaciteta, ali bez većih investicija u obrazovanje i istraživanje teško može da sustigne region EU.

Sarajevo i Skoplje moraju rješavati demografske izazove i iseljavanje radne snage koje direktno utiče na kapacitet domaće privrede da se razvija i diverzifikuje.

Posmatrano na srednji rok, trendovi ukazuju na rastući disbalans između glavnih gradova članica EU i onih van Unije. Ljubljana i Zagreb mogli bi dodatno da učvrste svoju ulogu regionalnih centara inovacija i investicija, dok Beograd ima potencijal kao most između EU i tržišta Zapadnog Balkana.

Plate veće, ali i troškovi

Po pravilu, sve posmatrane prijestonice bilježe nešto više iznose prosječnih zarada u odnosu na prosjeke na nivou država, ali su i troškovi života u njima viši, i to najčešće u većem procentu u odnosu na pomenuta uvećanja plata.

Prema najnovijim dostupnim podacima Republičkog zavoda za statistiku, prosječna neto plata u Beogradu za novembar 2025. iznosila je 139.234 dinara (približno 1.175 eura), što je više od republičkog prosjeka za više od 27 hiljada (111.987, odnosno 953 eura).

U Hrvatskoj je prosječna neto plata u oktobru iznosila 1.668 eura, prema podacima gradskog Statističkog ureda. U Sjevernoj Makedoniji plata je nešto ispod 720 eura.

U Crnoj Gori su prosjeci po gradovima i opštinama posljednji put objavljeni u junu. Najveće prosječne neto zarade zabilježene su u Tivtu (1.179 eura), Zeti (1.139 eura) i Podgorici (1.061 euro). Sektori sa najvišim platama su finansije i osiguranje (1.624 eura), snabdijevanje strujom, gasom i klimatizacijom (1.440 eura), kao i poslovanje nekretninama (1.345 eura). U trenutku te objave, prosjek na nivou države iznosio je 1.010 eura.

Demografski podaci

Posljednji tradicionalni popis stanovništva (klasičnim putem) u Sloveniji održan je 2002. godine. Nakon toga, ova zemlja je prešla na potpuno novi sistem, sprovodeći popise isključivo na osnovu podataka iz različitih administrativnih registara i baza podataka, čime se izbjegava tradicionalno popisivanje na terenu. Prema podacima SURS-a, gradska opština Ljubljana imala je 2024. godine 297.575 stanovnika.

Zagreb je najveći grad Hrvatske, sa 767.131 stanovnikom u urbanom području, na osnovu rezultata popisa iz 2021. godine, uz najsnažniji rast njihovog broja u državi, koja se, baš kao i Srbija, Sjeverna Makedonija i Bosna i Hercegovina, suočava sa velikim odlivom stanovništva.

U Srbiji je posljednji popis obavljen 2022. godine, a prema njemu Beograd ima registrovanih 1.685.563 stanovnika (oko 1,2 miliona u takozvanom metro području), po čemu ostaje ubjedljivo najveći glavni grad od svih šest država nastalih raspadom nekadašnje Jugoslavije.

U Bosni i Hercegovini je svakako Sarajevo najveći grad – u njegovim administrativnim granicama živi oko 275.524 stanovnika, dok je u širem području Kantona Sarajevo bilo 413.593 stanovnika prema popisu iz 2013.

Prema sjevernomakedonskom popisu iz 2021. godine, Skoplje ima 526.502 stanovnika, dok je iste godine utvrđeno i da glavni grad Crne Gore, Podgorica, ima 179.505 stanovnika, što čini oko 30 odsto ukupne populacije.

Beograd kao najveće privredno središte i motor rasta Srbije

Beograd je najveća ekonomska sila u Srbiji, odgovoran za znatan dio nacionalnog BDP-a i najveći broj zaposlenih u zemlji, sa velikim državnim i privatnim kompanijama koje oblikuju industrijske tokove.

Nikoga neće iznenaditi činjenica da je Beograd i najveći privredni centar u regionu. Na osnovu podataka iz posljednje izvještajne godine (2024.) koje je dostavila bonitetna kuća CompanyWall, u glavnom gradu Srbije registrovano je 83.799 pravnih lica, što je otprilike četiri hiljade više u odnosu na godinu dana ranije (79.619). Ukupan broj zaposlenih takođe je porastao – sa 710.173 u 2023. na 728.150 u 2024.

Gledano po djelatnostima, u Beogradu najveći broj pravnih lica posluje u nespecijalizovanoj trgovini na veliko (5.367), djelatnosti ostalih organizacija na bazi učlanjenja (4.821), konsultantskim aktivnostima u vezi s poslovanjem i ostalim upravljanjem (3.778), djelatnostima restorana i pokretnih ugostiteljskih objekata (3.553), kao i u računarskom programiranju (3.127).

Kompanija sa najvećim prihodom, čije je sjedište na teritoriji srpske prijestonice, je Elektrodistribucija Srbije (EPS) sa 3,9 milijardi eura (3.919.082.100), što je 10,6 odsto manje nego godinu dana ranije. EPS a.d. je ujedno i najveći poslodavac, sa 19.203 radnika na kraju 2024.

Posmatrano po dobiti, najuspješnije beogradsko preduzeće bila je Raiffeisen banka, sa 249.397.650 eura, ukoliko se uračuna i finansijski sektor.

Zbirno, sva beogradska pravna lica sa predatim godišnjim izvještajima u APR-u ostvarila su tokom 2024. godine 98,7 milijardi eura prihoda (98.684.064.337) i 5,07 milijardi eura dobiti (5.072.341.274,50). Zanimljivo je da su njihovi prihodi uvećani za približno 8,5 odsto na godišnjem nivou, ali da im je dobit u istom periodu smanjena za oko devet procenata.

Kada se uporedi sa podacima iz godišnjeg izvještaja Agencije za privredne registre o ukupnim prihodima privrednih društava na nivou čitave zemlje (oko 170 milijardi eura) i ukupnim prihodima preduzetnika koji su predali izvještaje (oko 12,7 milijardi eura), dolazi se do zaključka da Beograd po prometu novca čini više od polovine srpske privrede.

Zagreb, kao ekonomsko i poslovno srce Hrvatske, pokriva veliki dio privrednih aktivnosti države – kompanije sa sjedištem u Zagrebu generišu veći dio ukupnog profita i prihoda hrvatskih firmi, a grad je ključan i u izvozu robe i usluga. U glavnom gradu Hrvatske tokom 2024. poslovalo je tačno 57.420 poslovnih subjekata, što je takođe uvećanje u odnosu na 53.865 (+6,5 odsto) godinu dana ranije, pokazuju podaci CompanyWall-a.

Po broju registrovanih zagrebačkih firmi, najaktivnije djelatnosti su savjetovanje u vezi s poslovanjem i ostalim upravljanjem (3.666), djelatnosti ostalih članskih organizacija (3.076), nespecijalizovana trgovina na veliko (2.899), ostalo računarsko programiranje (2.553), te građenje stambenih i nestambenih zgrada (2.507).

Ipak, među vodećim kompanijama sa sjedištem u Zagrebu su pripadnice energetskog, telekomunikacionog i prehrambenog sektora – INA (nafta i gas), Hrvatski Telekom, Agrokor, Atlantic Grupa, Dukat i Podravka, koje dominiraju tržištem i regionalnom trgovinom.

Grupacija Fortenova je najveći dobitaš, sa 215.599.257 eura u 2024.

Zbirni prihodi zagrebačke privrede, na osnovu podnesenih godišnjih izvještaja, iznosili su 128,6 milijardi eura (128.602.635.696), a dobit 5,6 milijardi eura (5.579.986.346), uz obostrani međugodišnji rast.

Sarajevo i Skoplje – izazovi transformacije industrije i uslužnog sektora

Sarajevo i Skoplje suočavaju se sa specifičnim strukturnim izazovima. Sarajevska ekonomija, iako najjača u BiH, i dalje balansira između istorijskih industrijskih kapaciteta i uslužnih sektora poput telekomunikacija, finansija i turizma. Kompanije kao što su BH Telecom, Bosnalijek i Energopetrol ostaju ključni akteri u kantonalnoj ekonomiji, ali regionalna otežanost poslovanja i spora fiskalna reforma usporavaju ubrzani rast.

Za Sarajevo je obračun nešto komplikovaniji, s obzirom na suštinsku podjelu grada, pa tako ukupni prihodi u njegovom zapadnom dijelu iznose 7.589.582.149 eura, a dobit 466.588.529 eura, dok su u mnogo manjem Istočnom Sarajevu prihodi iznosili tek 50.359.765, a dobit 6.370.420 eura.

Skoplje, kao glavni grad Sjeverne Makedonije, nosi značajnu ulogu u uslugama, transportu i malim proizvodnim firmama, ali ostaje tržište sa nižim investicionim intenzitetom u odnosu na Ljubljanu ili Zagreb, što usporava produktivnost i zarade u srednjem roku.

U Skoplju su zbirni prihodi iznosili 998.545.692 eura, a dobit 310.330.049 eura, za ukupno 10.873 obuhvaćena pravna lica. Najveći prihodaš i dobitaš je NLB banka, sa 132.275.204,50 eura prihoda i 53.423.362,50 dobiti.

Podgorica i potencijal turističkih i uslužnih sektora

Podgorica, glavni grad Crne Gore, predstavlja centar finansijskog, osiguravajućeg, bankarskog, konsultantskog i građevinskog sektora u zemlji, sa naglaskom na usluge i turizam kao pokretače rasta. Uslužna ekonomija dominira poslovnim okruženjem i podstiče migraciju stanovništva iz ruralnih područja u grad, što poboljšava lokalno tržište rada i potrošnju.

Uprkos tome, Crna Gora se i dalje suočava sa ograničenjima fiskalnog prostora i sporijim privlačenjem velikih investicija, što može ograničiti ubrzani rast u srednjem roku ukoliko se ne unaprijedi institucionalni okvir i spoljnotrgovinska konkurentnost.

U Podgorici je poslovalo 12.366 pravnih lica, koja su u 2024. ostvarila prihode od 9.303.362.109 eura i 660.020.959 eura dobiti.

Najveći prihodaš dolazi iz trgovinskog sektora, Voli Trade, sa 368.919.219 eura, dok je najveću dobit imala Crnogorska komercijalna banka, sa 60.091.699 eura.

U Ljubljani najveći prihodi

Ljubljana predstavlja vjerovatno najrazvijenije urbano i ekonomsko središte među prijestonicama bivše Jugoslavije. U glavnom gradu Slovenije posluje veliki broj preduzeća, a među najznačajnijim su Petrol, multinacionalna naftna i distributerska kompanija, i domaće banke i telekomi koji doprinose republičkom (i gradskom) BDP-u i zapošljavanju.

U Ljubljani je tokom 2024. poslovalo 33.444 privredna subjekta, uz godišnji rast od 6,9 odsto, u odnosu na 31.449 iz 2023. Njihovi zbirni prihodi dostigli su skoro 130 milijardi eura (129.955.366.192), uz 5,07 milijardi eura dobiti (5.074.909.642).

I u prijestonici Slovenije najbrojnije su konsultantske djelatnosti (2.543) i udruženja (1.719), ali svakako najveći doprinos ekonomiji daje pomenuti Petrol, regionalni energetski gigant, sa 4.688.016.000 eura prihoda i 130,5 miliona eura dobiti (130.512.000), uz 2.926 zaposlenih.

Petrol je prvi po prihodima među privrednicima, a drugi po dobiti, dok je na prvom mjestu po dobiti distributer električne energije HSE, sa 210.490.452 eura.