Opštine Žabljak, Plužine i Šavnik formalizovale su saradnju formiranjem lokalne akcione grupe (LAG) pod nazivom „Durmitorski prsten“. Ovo udruživanje temelji se na LEADER pristupu – specifičnom instrumentu Evropske unije za ruralni razvoj koji podrazumijeva rješavanje lokalnih problema „odozdo prema gore“. Kroz ovaj koncept, mještani, preduzetnici i lokalne uprave zajedno kreiraju strategije za unapređenje života na selu, od podrške malim proizvođačima i seoskog turizma do obnove javnih objekata, a sve uz podršku fondova Evropske unije.

O tome koliko je ovaj korak važan za crnogorska ruralna područja i kakve benefite donosi u okviru IPARD III programa, za Pobjedu govori Ratko Bataković, predsjednik Mreže za ruralni razvoj Crne Gore.

– Naša organizacija je prije 14 godina osnovana sa ciljem – da podrži LEADER pristup i kreira uslove za formiranje lokalnih akcionih grupa. Danas smo ponosni jer se naša misija uspješno sprovodi i vrlo smo blizu da postane realnost crnogorskih ruralnih područja. LEADER je sada zvanično prepoznat kao Mjera 5 u okviru IPARD III programa podrške, što je ogroman iskorak. Sama činjenica da je implementacija LEADER pristupa u Crnoj Gori naš legat, daje nam dodatnu snagu na putu koji nije bio nimalo jednostavan ni lak. Suština programa je takozvani bottom-up (odozdo prema gore) pristup. On omogućava da se potrebe stanovnika svakog sela u Crnoj Gori prepoznaju i rješavaju na najbolji mogući način. Odluke se više ne donose jednostrano sa vrha, već kroz aktivno učešće, dolaze direktno od ljudi koji žive i rade na tom ruralnom prostoru – objašnjava Bataković.

Talas udruživanja

S obzirom na to da se radi o potpuno novom konceptu vrlo je izazovno približiti ga građanima, pa i vlastodršcima, donosiocima zakona… Ipak, Mreža za ruralni razvoj Crne Gore uspijeva da animira i istovremeno uključi predstavnike sva tri sektora – privatnog (poljoprivrednike i preduzetnike), javnog (lokalne uprave) i civilnog (NVO).

– Balansirati među njihovim interesima sa jedne strane, a sa druge kontinuirano pripremati projekte i ubjeđivati donatore da finansiraju te projekte, zahtijeva ogroman rad, znanje i energiju. Srećom, imamo dobar tim, a rezultati pokazuju da smo na pravom putu – ističe Bataković.

Saopštava nam podatke do kojih su došli na terenu.

– Kroz projekat LEAD2Growth, koji realizujemo sa partnerskim organizacijama COSVE i Agencijom za lokalnu demokratiju, a koji finansira EU, prvo smo uradili detaljnu analizu potencijala opština za formiranje LAG-ova. Ta analiza je pokazala da su opštine Nikšić, Pljevlja, Berane i Andrijevica najspremnije za pokretanje ovih inicijativa. To se ubrzo i potvrdilo na terenu. Imamo registrovane i funkcionalne: LAG „Gorska vila“ u Nikšiću, „Sjeverna kapija“ u Pljevljima i Komovi u Andrijevici. Za ova tri LAG-a su već izrađene i lokalne strategije razvoja, što im otvara vrata za direktno povlačenje sredstava – kaže Bataković.

On dalje pojašnjava da se nastavlja talas udruživanja, da pristižu nove inicijative…

– Sigurni smo da će do momenta kada mjera 5 u IPARD-u 3 bude aktivna u Crnoj Gori postojati makar 10-12 operativno spremnih LAG-ova. Danas imamo aktivne inicijative u opštinama Mojkovac, Plav, Gusinje i Danilovgrad. Ipak, posebno smo ponosni na inicijativu za formiranje LAG-a „Durmitorski prsten“, koji pokreće i pokriva teritoriju tri durmitorske opštine: Žabljak, Šavnik i Plužine. To je fantastičan primjer partnerstva gdje su predsjednici ove tri opštine sjeli za isti sto i dogovorili se o podršci inicijativi u interesu svih svojih građana. Ovo međusobno partnerstvo opština je odličan primjer dobre prakse i treba da bude uzor svima u Crnoj Gori jer bez partnerstva nema i ne može biti napretka – zaključuje Bataković.

Saradnja, podrška

Prema njegovim riječima, imaju izuzetnu podršku domaćih institucija, ali i međunarodnih partnera u ovom procesu, te da se stvari vidno mijenjaju nabolje.

– Ranije sam bio sklon upućivanju kritika, a posebno lokalnim upravama zbog nezainteresovanosti. Međutim, iz dana u dan, interesovanje i aktivnost opština u Crnoj Gori značajno rastu. Najjednostavnije rečeno, lokalne samouprave postaju svjesne kolike su mogućnosti razvoja kroz finansiranje lokalnih razvojnih strategija koje kreiraju LAG-ovi. Takođe, imamo snažnu podršku Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Što se tiče međunarodnih partnera, za procese na sjeveru zemlje imamo jaku podršku Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori. Sa druge strane, za razvoj dva LAG-a na jugu države – LAG „Luštica – Orjen“ u Herceg Novom i „Boka“ koji pokriva djelove opština Kotor i Budva – imamo snažnu podršku UN FAO (Organizacije za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih nacija). Ne smijem zaboraviti ni našu saradnju sa kolegama iz EU, posebno iz Hrvatske, koji duži period uspješno povlače ogromna sredstva iz EU fondova za ruralni razvoj i nesebično nam prenose svoja dragocjena iskustva – riječi su Batakovića.

Mreža za ruralni razvoj Crne Gore upravo zato posebnu pažnju posvećuje edukaciji i motivaciji mještana i posebno mlađe populacije na selima jer ključ svakog razvoja čine ljudi. Zbog toga je posljednjih godina organizovano bezbroj događaja, radionica, treninga, studijskih posjeta i kampova za mlade u ruralnim zajednicama.

– Cilj nam je širenje znanja i podizanje svijesti o važnosti partnerstva i lokalnih inicijativa. Do sada je kroz naše kampove prošlo više od 200 mladih ljudi koje smo obučili da budu ruralni animatori i pokretači razvojnih inicijativa u svojim zajednicama. Kada vidite te mlade, edukovane ljude koji žele da unaprijede svoja sela, znate da Crna Gora ima svijetlu budućnost sela, koliko god to ponekad izgledalo neubjedljivo – zaključuje Bataković.

Ključne izmjene Zakona o poljoprivredi

Na pitanje da li značajnu finansijsku podršku kroz IPARD prati i zakonski okvir u našoj državi da bi se doživjela puna implementacija, Ratko Bataković odgovara da je to u ovom trenutku ključna stvar.

– S velikim optimizmom ističem da se u skupštinskoj proceduri konačno nalaze izmjene i dopune Zakona o poljoprivredi, koji u sebi sadrži upravo dio koji se pravno odnosi na LEADER pristup i definisanje LAG-ova. Veoma dugo smo čekali na ove izmjene i dopune i one su plod dugogodišnjih zagovaranja i rada na terenu. Vjerujemo da će poslanici prepoznati važnost ovog trenutka i da će zakon ubrzo biti usvojen. Time bismo konačno i u potpunosti zaokružili pravnu i institucionalnu infrastrukturu koja nam je neophodna za nesmetanu i punu implementaciju LEADER-a u Crnoj Gori. Bez zakonskog temelja, naši LAG-ovi ne bi mogli da funkcionišu u punom kapacitetu – riječi su Batakovića.