Uzavršnoj fazi pristupanja Evropskoj uniji (EU) Crna Gora bi trebalo da rekonstruiše sadašnju vladu kako bi efikasno odoljela negativnim spoljnim uticajima, koji žele usporavanje njenog evropskog puta, piše u nezavisnoj analizi koju razmatraju evropske diplomate uključene u proces integracije naše države, a u koju je Agencija Beta imala uvid.

Ističe se i, da bi uspešno prebrodila kritični period u koji sada ulazi, Crna Gora treba brzo da dobije vladu i administraciju sa nesumnjivom pro-EU agendom kao vrhunskim prioritetom. To, međutim, sada nema.

Ocjenjuje se da bi formiranje stabilne pro-EU vlade, nakon redovnih izbora u proleće 2027, bilo „suviše kasno“ za osiguranje stabilnog političkog okvira za završnicu procesa pristupanja Uniji.

– Zato se kao pragmatično rešenje nameće – rekonstrukcija Vlade Crne Gore ne kasnije od proljeća 2026. Cilj ove rekonstrukcije je istiskivanje iz vlasti anti-evropskih opcija, kao čvorišta najvećeg rizika za finiš procesa evropskih integracija – stoji u preporukama koje je objavila Beta.

Sugeriše se i da rekonstruisanu vladu čine Pokret Evropa sad premijera Milojka Spajića, partije nacionalnih manjina, kao i opoziciona Demokratska partija socijalista, kao pojedinačno najjača partija u Crnoj Gori, te još neke pro-evropske partije u parlamentu.

Negativni uticaji Rusije i Srbije i dalje rizični

– Uz nesumnjivu evropsku orijentaciju, ovakav blok imao bi ubjedljivu i stabilnu većinu u parlamentu što bi budućoj vladi donelo snažniji legitimitet od ovog kojeg ima sad – dodaje se u dokumentu.

Najveći rizici u završnici pristupanja Crne Gore Uniji i dalje su „negativni uticaji Rusije i jednim dijelom Srbije, na koje je Crna Gora ‘i dalje ranjiva’“.

– U narednom periodu (najmanje dvije godine) Rusija će intenzivirati remetilačke operacije u Crnoj Gori. Njen cilj je maksimalno odugovlačenje, ili potpuno zaustavljanje, crnogorskog puta ka članstvu u EU – napominju autori.

Rusija će, tvrde, osim direktnog uticaja na važne poluge državne vlasti, naročito biti uključena u „izmjenu dominantnog narativa u Crnoj Gori, diskreditujući evropski put kao loš za zemlju i nudeći alternative u vidu prividnog jačanja suvereniteta na račun integracija, a ustvari jačanja etničkih (srpskih) veza u regionu“.

– Kao krunski cilj ove strategije vidimo pitanje potencijalnog referenduma o članstvu u EU. Rusija će raditi na tome da referendum bude raspisan, što već traže neke pro-ruske stranke u Crnoj Gori – stava su autori dokumenta.

Kao najnoviji primjer ovakvog djelovanja ukazuju na proteste zbog gradnje postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu, koje je organizovala Demokratska narodna partija.

Uticaj iz Srbije na prilike u Crnoj Gori označava se kao „važan“, što kao transmisija ruskog uticaja, što direktno „radi ostvarivanja sopstvenih interesa u Crnoj Gori“.

Procenjuje se da bi vladi u Beogradu odgovaralo održavanje vanrednih parlamentarnih izbora u Crnoj Gori ove godine i da to pokušava da ostvari preko svojih partnerskih partija u Podgorici. Vanrednim izborima, smatraju autori analize, ojačala bi se pozicija pro-srpskih partija i „usporilo ispunjavanje preostalih obaveza Crne Gore oko pristupanja EU“.

– Organizovanje prevremenih parlamentarnih izbora nosilo bi veliki rizik po evropski proces, jer bi skrenuli fokus sa ispunjavanja preostalih kriterijuma za članstvo, usporili bi proces, ali i dali šansu destruktivnom uticaju da ojača svoje eksponente – pojašnjava se.

U tom smislu, primjećuju autori analize, važan faktor za uspjeh rekonstrukcije vlade je „obezbjeđivanje kooperativnosti Srbije“.

– EU u tome može da ima važan uticaj, s obzirom na aktuelan zaokret Beograda od Rusije (zbog slučaja Naftne industrije Srbije – NIS) ka zapadnim partnerima. Bilo bi dovoljno da Srbija prećuti događaje u Crnoj Gori, da ih skloni iz fokusa medija na koje ima uticaj i da ignoriše eventualne zahtjeve za podršku njenih političkih satelita u Crnoj Gori – zaključuje se u analizi.