Duboke demografske promjene, prije svega ubrzano starenje stanovništva, predstavljaju jedan od ključnih izazova za dugoročni ekonomski razvoj Crne Gore, zaključeno je u najnovijem Izvještaju o tranziciji Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD) za period 2025–2026, simbolično nazvanom „Hrabri stari svijet“, koji je predstavljen u Podgorici.

Uprkos tim izazovima, u izvještaju je ocijenjeno da crnogorska ekonomija zadržava stabilan rast i snažan ekonomski zamah, ali da će budući razvoj u velikoj mjeri zavisiti od sposobnosti države da istovremeno odgovori na pritiske koje donose demografski trendovi i da nastavi sa reformama usmjerenim ka modernizaciji i održivom rastu.

Kako se navodi u analizi, prioriteti za 2026. godinu obuhvataju dalje unapređenje Plana rasta za Zapadni Balkan, kao i snažnije povezivanje sa regionalnim tržištima i tržištem Evropske unije. Poseban akcenat stavljen je na ciljane investicije u saobraćajnu, energetsku i digitalnu infrastrukturu, koje se prepoznaju kao ključni pokretači budućeg ekonomskog razvoja.

Šef EBRD-a u Crnoj Gori, Remon Zakarija, poručio je da je zemlja i tokom prethodne godine nastavila da bilježi snažan ekonomski zamah, uz značajnu podršku ove međunarodne finansijske institucije.

– Crna Gora je tokom prethodne godine nastavila da pokazuje snažan ekonomski zamah, a EBRD je sa ponosom podržao taj napredak rekordnim ulaganjem od 215 miliona eura kroz 18 projekata u ključnim sektorima. Ovi rezultati odražavaju povjerenje naših partnera, Vlade i privatnog sektora i potvrđuju našu dugoročnu posvećenost zelenoj tranziciji, povezivanju, ekonomskom razvoju i otpornosti Crne Gore – istakao je Zakarija.

On je dodao da nalazi ovogodišnjeg Izvještaja o tranziciji posebno ukazuju na potrebu za politikama usmjerenim ka budućnosti, koje mogu pomoći u suočavanju sa istovremenim demografskim i ekonomskim promjenama, te naglasio spremnost EBRD-a da nastavi partnerstvo sa Crnom Gorom u cilju ostvarivanja održivog rasta, moderne infrastrukture i novih razvojnih prilika za građane.

U posebnom dijelu izvještaja istaknuto je da bi proaktivne reforme mogle ublažiti negativne efekte starenja stanovništva. Među preporučenim mjerama navode se produženje radnog vijeka, veće uključivanje žena i starijih radnika na tržište rada, jačanje inovacija, kao i pametno korišćenje migracija kao razvojnog potencijala.

Autori analize upozoravaju i da demografske promjene ne utiču samo na ekonomiju, već i na političke sisteme, jer starije biračko tijelo sve snažnije oblikuje političke prioritete. To često dovodi do veće usmjerenosti ka penzijama i zdravstvenoj zaštiti, dok teme poput inovacija, obrazovanja i migracija ostaju u drugom planu.

Iz EBRD-a je saopšteno da se Izvještaj o tranziciji za period 2025–2026. bavi globalnim demografskim transformacijama i njihovim dalekosežnim posljedicama po ekonomije u regionima u kojima ova institucija posluje, ali i šire.

U tom kontekstu analizirana su, s jedne strane, brzo stareća društva, u kojima pad nataliteta i smanjenje radne snage predstavljaju ozbiljnu prijetnju dugoročnom ekonomskom rastu, ali i mlade, brzo rastuće populacije, gdje se razvojne prilike mogu brzo izgubiti ukoliko ne dođe do otvaranja novih radnih mjesta, unapređenja obrazovanja i jače podrške preduzetništvu.

Prema nalazima Izvještaja o tranziciji 2025–2026, stope fertiliteta su naglo opale, a većina ekonomija u kojima EBRD posluje nalazi se znatno ispod nivoa potrebnog za prostu reprodukciju stanovništva. Takvi trendovi, kako se zaključuje, dodatno pojačavaju dugoročne fiskalne pritiske i pritiske na tržište rada.

Očekuje se da će starenje stanovništva i smanjenje radne snage u narednim decenijama imati snažan uticaj na ekonomski rast širom Evrope, zbog čega se, kako poručuju iz EBRD-a, pravovremene reforme i strateške investicije nameću kao neophodan odgovor na izazove koji su već prisutni.