Jučerašnje enormno zagađenje vazduha u Pljevljima, praćeno drastičnim i višestrukim prekoračenjima koncentracija PM₁₀ i PM₂,₅ čestica, kao i sumpor-dioksida (SO₂), predstavlja još jedan u nizu dokaza sistemskog, organizovanog i svjesnog trovanja građana ovog grada. Ovo više nije incident. Ovo je kontinuitet zločina koji se godinama unazad sprovodi nad građanima Pljevalja.

Gospodo iz vlasti i svi vi, koji ste doveli građane Pljevalja, do ovakvog stanja i ovakve bezizlazne situacije, vi koji ste donsoili odluke, okretali glavu, potpisivali dozvole, produžavali nezakonit rad i žmurili pred očiglednim podacima, budute sigurni u jedno, pravda vas neće mimoići, kad/tad ćete odgovarati za sve pljačke, prevare, trovanje i ubijanje, građana i nepočinstva koja ste napravili, godinama unazad i koje i dalje pravite na štetu zdravlja građana.

Račun će stići na naplatu. Politički, moralni i krivični.

Ne znam koju bih više riječ za vas upotrijebio, ali kažem vam „sram vas bilo“. Nemojte imati i gajiti iluziju da nećete odgovarati i da nećete snositi posledice za sve ono što ste radili, kao i za sve obmane i iznevjerene nade, građana Pljevalja, koje ste žrtvovali da bi vi mogli zgrtati novac u besomučnoj i neviđenoj trci za profitom, ne zaboravljajući, pri tom da napunite i svije džepove.

Pljevlja se danas nalaze u jednoj od najtežih ekoloških i zdravstvenih katastrofa u svojoj istoriji. Decenijsko, sistemsko i plansko zagađivanje vazduha, brutalna eksploatacija prirodnih i rudnih resursa i kolonijalni odnos prema ovom gradu, doveli su do alarmantne smrtnosti, epidemije respiratornih, kardiovaskularnih i malignih oboljenja i masovnog odlaska stanovništva. Grad je pretvoren u žrtvenu zonu profita.

Podsjećamo: Pljevlja decenijama pune budžet Crne Gore milionima eura, dok su građani svedeni na statistiku oboljelih i umrlih. Zdravlje i životi Pljevljaka postali su prihvatljiva kolateralna šteta u trci za profitom, privilegijama i punjenjem privatnih džepova.

Podaci sa mjerne stanice na Gagovića imanju godinama jasno pokazuju višestruka prekoračenja dozvoljenih vrijednosti PM čestica i sumpor-dioksida, često u trajanju od više dana i sedmica bez prekida. Jučerašnje vrijednosti predstavljaju alarm najvišeg stepena, ali reakcija nadležnih je – kao i bezbroj puta ranije, izostala. Ćutanje institucija u ovakvim okolnostima nije nesposobnost, već saučesništvo.

Prema zdravstvenim statistikama, svaki treći stanovnik Pljevalja ima ozbiljan zdravstveni problem, dominantno povezan sa zagađenjem vazduha. Ovi podaci ne ostavljaju prostor za relativizaciju: postoji direktna veza između kvaliteta vazduha i obolijevanja stanovništva. Sve ostalo su laži i obmane.

Posebnu sramotu predstavlja činjenica da Pljevlja danas imaju značajan broj predstavnika u Vladi i Skupštini Crne Gore. Ipak, umjesto borbe za svoj grad, svjedočimo potpunom zaboravu i političkom otuđenju. Onog trenutka kada su kročili na podgorički asfalt, Pljevlja su za mnoge prestala da postoje. Taj cinizam građani pamte i neće oprostiti.

Nedavni nezakonito produžen rad gradske kotlarnice u Skerlićevoj ulici, uz nedovršenu i manjkavu rekonstrukciju postrojenja Termoelektrane Pljevlja, predstavlja direktan uzrok ekstremnih koncentracija sumpor-dioksida, gasa koji u ovakvim uslovima izaziva gušenja, akutna pogoršanja astme i hroničnih bolesti, srčane aritmije i povećanu smrtnost. U kombinaciji sa PM česticama, NOₓ i benzo(a)pirenom, stvara se toksični koktel sa kumulativnim i dugoročnim smrtonosnim posljedicama. Ovo više nije pitanje ekologije – ovo je pitanje golog opstanka. Svaki novi dan bez hitnih i radikalnih mjera znači nove oboljele, nove hospitalizacije i nove prijevremene smrti.

Poručujemo jasno: ne pristajemo više na laži, obećanja i “svako čudo za tri dana”. Svaki naredni dan zagađenja biće evidentiran, imenovan i vezan za odgovorne pojedince i institucije. Vrijeme političke amnezije je završeno, jer ćemo uskoro pozvati zainteresovane građane Pljevalja da se priključe pokretanju kolektivne tužbe protiv države zbog grubog kršenja Ustava, trovanja i umorstva građana Pljevalja.

Milorad Mitrović,

NVO Breznica