Evropska služba za klimatske promjene, Copernicus Climate Change Service (C3S), koju vodi Evropski centar za srednjoročne vremenske prognoze (ECMWF), objavila je zvanični pregled globalnih klimatskih dešavanja za 2025. godinu. U izvještaju stoji da je period 2023–2025. prvi put u istoriji imao prosječnu temperaturu višu od 1,5°C u odnosu na predindustrijski period (1850–1900), što predstavlja simboličku i političku prekretnicu u globalnim klimatskim naporima.

Iako je 2025. bila “samo” treća najtoplija godina ikada zabilježena, sa globalnom prosječnom temperaturom od 14,97°C, odnosno 0,59°C iznad prosjeka za period 1991–2020, ona je zacementirala trend ubrzanog zagrijavanja. Posljednjih 11 godina su ujedno i 11 najtoplijih u istoriji mjerenja, a 2024. ostaje najtoplija godina do sada.

“Svijet se ubrzano približava dugoročnom limitu postavljenom Pariskim sporazumom. Taj prag ćemo preći, a pitanje je kako ćemo upravljati njegovim posljedicama po društvo i prirodu,” poručuje direktor C3S-a, Karlo Buontempo.

Nema više skrivanja iza El Ninja

Za razliku od prethodne dvije godine, 2025. nije bila pod uticajem jakog El Niño efekta, klimatske pojave koja dodatno doprinosi globalnom zagrijavanju. Umjesto toga, vladao je neutralan ENSO režim ili blaga La Niña, što obično djeluje rashlađujuće. Uprkos tome, temperatura je ostala ekstremno visoka, što jasno pokazuje da ljudski uticaj, kroz emisije gasova sa efektom staklene baste, postaje dominantan faktor u klimatskom sistemu.

Polovi gube stabilnost: istorijski rekord u Antarktiku

Najdrastičniji znaci klimatskog poremećaja i dalje dolaze sa krajnjih tačaka planete. Tokom 2025. godine, Antarktik je zabilježio najtopliju godišnju temperaturu u istoriji mjerenja, dok je Arktik bio drugi najtopliji. Ove promjene nijesu izolovani fenomeni, već alarmantni pokazatelji destabilizacije jednog od najosjetljivijih dijelova klimatskog sistema. Istovremeno, ukupna količina morskog leda na obje Zemljine polulopte, Arktiku i Antarktiku, dostigla je u februaru najniži nivo otkako se vrše satelitska posmatranja, još od kraja 1970-ih.

Na Arktiku su površine leda bile rekordno male za mjesece januar, februar, mart i decembar, dok je u Antarktiku u februaru zabilježena četvrta najniža godišnja minimalna vrijednost, a septembarski maksimum bio je tek treći najniži u istoriji. Ovi podaci nisu samo vizuelni simboli otapanja planete, oni imaju duboke posljedice po globalnu klimu.

Naime, promjene u dinamici polarnih regiona direktno utiču na velike atmosferske i okeanske cirkulacije, uključujući mlazne struje i morske struje poput Golfske. Time se mijenja raspodjela padavina, stabilnost vremenskih obrazaca i intenzitet ekstremnih događaja širom planete. Posljedice su sve vidljivije i u regionima koji se tradicionalno nisu smatrali „ugroženim“, poput Mediterana, koji sve češće trpi posljedice jakih oluja, toplotnih talasa i produženih sušnih perioda.

Toplotni stres – realnost za polovinu čovječanstva

U 2025. godini, polovina globalne kopnene površine iskusila je više dana sa “jakim toplotnim stresom”, koji se definiše kao osjećajna temperatura od 32°C ili više. Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) navodi toplotni stres kao vodeći uzrok vremenski povezanih smrtnih slučajeva.

Ovi podaci naglašavaju rastuću potrebu za klimatskom adaptacijom urbanih sredina, boljom zaštitom radnika na otvorenom, i prilagođavanjem zdravstvenih sistema novim uslovima.

Požari, zagađenje i zdravlje: Zastrašujući lanac posljedica

Prema podacima Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), Evropa je tokom 2025. zabilježila najviše emisije iz požara u istoriji. Sušni i vjetroviti uslovi, zajedno sa visokim temperaturama, pogodovali su ekstremnim šumskim požarima – naročito u Španiji, Kanadi i Kaliforniji.

Ti požari nisu samo lokalna tragedija. Oni emituju štetne čestice (PM), prizemni ozon i toksične gasove koji zagađuju vazduh na hiljadama kilometara udaljenosti, ugrožavajući zdravlje miliona ljudi. Ovi efekti posebno su zabrinjavajući za region Mediterana, uključujući i Crnu Goru, gdje su ljeti sve učestaliji periodi sa opasnim nivoima zagađenja.

“Atmosfera nam šalje poruku i moramo je čuti,” poručuje Laurence Rouil, direktorica CAMS-a.

Evropi potrebni alati za prilagođavanje

Prosječna temperatura u Evropi 2025. godine iznosila je 10,41°C, što je čini trećom najtoplijom godinom na kontinentu. Evropska komisija naglašava da je ovakav uvid u klimatsku realnost razlog za ubrzano razvijanje alata za klimatsku otpornost i upravljanje rizicima, pri čemu će Copernicus igrati ključnu ulogu.

“Prelazak trogodišnjeg prosjeka preko 1,5°C nije bio prag kojem smo se nadali, ali pokazuje koliko je misija Copernicusa važna za planiranje i donošenje odluka u Evropi i šire,” izjavio je Mauro Facchini iz Evropske komisije.

Nema više izgovora – svaka godina i svaki stepen se broji

Izvještaj Copernicusa ne ostavlja prostor za dileme: klimatske promjene su ovdje i sada, a ne u nekoj hipotetičkoj budućnosti. Već smo zakoračili u eru iznad 1,5°C i sada je ključno pitanje kako ćemo upravljati tim „prelaskom“, kako ćemo štititi živote, ekonomije i ekosisteme.

U tom kontekstu, podaci dobijeni putem Copernicus programa, kao zajedničke evropske investicije u nauku, satelitsko posmatranje i klimatsku inteligenciju, postaju ključni alat ne samo za analizu, već i za djelovanje.