Foto: PV Informer-

Grupa građana i zaposleni u pljevaljskom preduzeću „Grijanje“ spriječili su juče ekološku inspektorku da sprovede rješenje o zatvaranju kotlarnice u Skerlićevoj ulici, po nalogu Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera (MERS). Na teren je izašla i policija, a pokušaj pečaćenja postrojenja pretvorio se u novi protest, uz poruku da dio grada ne smije ostati bez grijanja usred zime.

Sve se dešava u trenutku kada Agencija za zaštitu životne sredine bilježi nastavak trenda veoma visokih koncentracija sumpor-dioksida (SO₂) u vazduhu na području Pljevalja, dok Ministarstvo istovremeno saopštava da su hitna mjerenja u Termoelektrani Pljevlja pokazala znatna prekoračenja azotnih oksida i sumpor-dioksida – i najavljuje hitne mjere.

Probijen prag upozorenja

Agencija za zaštitu životne sredine saopštila je juče da se u Pljevljima nastavlja trend veoma visokih koncentracija sumpor-dioksida. Na mjernoj stanici Gagovića imanje, u periodu od 12 časova, izmjerene su koncentracije SO₂ iznad dozvoljene granične vrijednosti za srednju satnu koncentraciju ovog polutanta.

Kako navode, prag upozoravanja premašen je u 14 časova, kada je izmjereno 503,9 µg/m³. Istovremeno, na mobilnoj mjernoj stanici u centru Pljevalja, na nižoj nadmorskoj visini, zabilježen je porast koncentracija sumpor-dioksida, pa je u istom satu izmjereno 298,8 µg/m³.

Iz Agencije upozoravaju da kontinuirano visoke koncentracije SO₂ u urbanom dijelu grada, uz izražen trend rasta koji traje od 9. decembra, predstavljaju ozbiljan razlog za zabrinutost.

– Zbog učestalih i produženih prekoračenja gotovo svakodnevno smo u obavezi da upućujemo upozorenja javnosti, jer su ispunjeni uslovi za aktiviranje mjera predviđenih Kratkoročnim akcionim planom za opštinu Pljevlja – saopšteno je iz Agencije.

Građanima se preporučuje poseban oprez, naročito osjetljivim kategorijama – djeci, starijima, hroničnim bolesnicima i trudnicama – uz poštovanje preporuka Instituta za javno zdravlje.

Protest ispred kotlarnice: grijanje ili zdravlje

U isto vrijeme, pokušaj pečaćenja kotlarnice u Skerlićevoj ulici izazvao je burne reakcije dijela građana i zaposlenih. Stanari ove ulice kazali su Pobjedi da su se među okupljenima nalazili i građani koji nijesu korisnici centralnog grijanja.

Iako je kotlarnici rad bio zabranjen, ona je ponovo počela da funkcioniše, zbog čega su stanari podnijeli krivičnu prijavu protiv direktora DOO „Grijanje“ Vlada Tošića Vrhovnom državnom tužilaštvu u Podgorici i zatražili hitnu obustavu rada. U znak protesta, blokirali su prilaz za dopremu uglja namijenjenog loženju.

Predstavnici stanara navode da su o cijelom slučaju obavijestili i Delegaciju Evropske unije u Crnoj Gori, kojoj su dostavili kompletnu dokumentaciju – prijave, rješenja, odluke nadležnih organa i rezultate mjerenja.

– Došli su pojedini koji žive na Varoši i ne koriste usluge kotlarnice, ali pripadaju partiji onih koji su protiv gašenja kotlova. Da li je zdravlje ljudi preče od partije? Ima i onih nama nepoznatih – naveli su stanari.

DOO „Grijanje“ Pljevlja obavijestilo je korisnike da je MERS 22. decembra dostavilo rješenje o izvršenju, kojim je predviđeno pečaćenje kotlarnice u Skerlićevoj ulici. U saopštenju rukovodstva navodi se da su svjesni uticaja rada postrojenja na životnu sredinu i da su preduzimali mjere za smanjenje zagađenja, pozivajući se na pokazatelje CETI-ja, ali da je uprkos tome odlučeno o prekidu isporuke toplotne energije.

MERS: rokovi za Termoelektranu, pečati za kotlarnicu

Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera saopštilo je da je donijelo paket mjera nakon što su hitna emisijska mjerenja u Termoelektrani Pljevlja pokazala znatna prekoračenja azotnih oksida i sumpor-dioksida.

Prema izvještaju Centra za ekotoksikološka ispitivanja, izmjerene su vrijednosti ukupnih azotnih oksida izraženih kroz azot-dioksid od 473,8 mg/m³ i sumpor-dioksida od 3.249 mg/m³.

– Ekološki inspektor je 22. decembra donio rješenje kojim se nalaže da se postrojenje za odsumporavanje dimnih gasova i postrojenja za redukciju azotnih oksida stavi u funkciju, sa rokom izvršenja od 30 dana – navodi se u saopštenju MERS-a.

Ministarstvo podsjeća da je tokom vanrednog nadzora 14. decembra utvrđeno da sistem za automatsko mjerenje emisija (AMS) na dimnjaku Termoelektrane nije bio u funkciji, zbog čega je naloženo hitno otklanjanje nepravilnosti i sprovođenje vanrednih mjerenja, a protiv odgovornog lica pokrenut je prekršajni postupak.

Paket mjera obuhvata i zatvaranje kotlarnice u Skerlićevoj ulici dok emisije ne budu u dozvoljenim granicama, kao i preporuku Opštini Pljevlja da izvrši hitnu kontrolu individualnih ložišta.

Zagađenje bez sistemskog rješenja

Agencija za zaštitu životne sredine već danima upozorava da Pljevlja imaju tipičan „zimski obrazac“ zagađenja – visoke koncentracije PM10 i PM2.5 čestica, uz povremene, ali ozbiljne epizode sumpor-dioksida.

Iz Agencije podsjećaju da je epizoda zagađenja SO₂ sredinom decembra bila višestruko iznad zakonskih granica i ozbiljan zdravstveni rizik. Zimi dominiraju večernji i noćni pikovi zbog grijanja, temperaturnih inverzija i mirnog vremena, dok se tokom dana koncentracije često smanjuju.

Iako ne raspolažu podacima o procentualnom udjelu pojedinačnih izvora zagađenja na nivou opština, ističu da su individualna ložišta ključni izvor PM čestica, dok se sumpor-dioksid u Pljevljima vezuje i za industrijske izvore, prije svega Termoelektranu.

– Bez završetka toplifikacije i prelaska na čistije izvore grijanja nema trajnog rješenja – poručuju iz Agencije.

Burna sedmica: protesti, prijave i optužbe

U Pljevljima je prije tri dana održan i protest građana koji su zahtijevali hitne mjere i poručili da je zdravlje iznad profita energetskih kompanija. Jedan od zahtjeva bio je da se Termoelektrana Pljevlja ugasi dok se u potpunosti ne završi njena ekološka rekonstrukcija.

Aktivista Pavle Čolović kazao je da su pojedini građani i organizatori protesta pozivani na informativne razgovore i zastrašivani zbog građanskog skupa za čist vazduh. Na protestu su kritikovani i nadležni iz Instituta za javno zdravlje, uz ocjenu da preporuke nijesu bile adekvatne težini ekološkog incidenta.

Bivši premijer Dritan Abazović podnio je krivičnu prijavu Specijalnom državnom tužilaštvu protiv čelnih ljudi EPCG i ministra energetike, navodeći da dokumenta pokazuju da je Termoelektrana nezakonito puštena u probni rad. Iz EPCG su te tvrdnje odbacili, navodeći da je probni rad sproveden u skladu sa zakonom i pravilima struke.

Grad između grijanja i zdravlja

Protesti, nova prekoračenja i mjere MERS-a ponovo su ogolili suštinu problema u Pljevljima: zagađenje vazduha je zbirni efekat kotlarnice, Termoelektrane i individualnih ložišta, dok se rješenja sprovode parcijalno i pod pritiskom.

Dok se kotlarnica zatvara odmah, Termoelektrani se ostavljaju rokovi, a građani ostaju između dva izbora – da se griju i udišu zagađen vazduh ili da ostanu bez grijanja, ali i dalje pod dimom.

Pljevljaci se doslovno bore za vazduh – samo tri sedmice nakon što je Termoelektrana Pljevlja, uz ulaganje veće od 70 miliona eura, puštena u rad poslije takozvane ekološke rekonstrukcije.

Prilikom puštanja u rad TE Pljevlja saopšteno je da je cilj ekološke rekonstrukcije smanjenje negativnog uticaja postrojenja na kvalitet vazduha, vode i zemljišta. Jedno od najvažnijih postrojenja tog sistema je sistem za odsumporavanje dimnih gasova, uz tvrdnje da će se njegovim radom emisija sumpornih oksida smanjiti više od 30 puta.

Sumporni oksidi su izuzetno opasni – u kontaktu sa vlagom u plućima stvaraju sumpornu kiselinu koja oštećuje alveole i vodi ka hroničnim respiratornim oboljenjima.

TE Pljevlja je puštena u rad 30. novembra, ali je već narednog dana on obustavljen zbog, kako je tada saopšteno iz EPCG, „izazova u funkcionisanju sistema za transport šljake i dijela opreme ugrađene u okviru ekološke rekonstrukcije“.

Groteska i presude

Pljevljaci decenijama udišu zagađeni vazduh, a ta ekološka katastrofa je prije tri godine imala pokušaj sanacije – jedan dan je EPCG autobusima besplatno vozio Pljevljake na Žabljak kako bi udisali čist vazduh.

Postoje i malo ozbiljnija rješenja, i to sudska – sud je ranije presudio da je država Crna Gora odgovorna za zagađenje vazduha u Pljevljima. Građanka Elzana Hrković pred sudom je opisala život u gradu u kojem se zimi ljudi na ulici ne prepoznaju, već samo naslućuju kroz gustu maglu smoga, uz stalni ukus uglja u ustima i društveni život koji – ne postoji.

Nalazi Instituta za javno zdravlje pokazuju da kratkotrajno izlaganje zagađenom vazduhu izaziva iritacije, otežano disanje i respiratorne infekcije, dok dugotrajna izloženost povećava rizik od moždanog udara, bolesti srca, hronične opstruktivne bolesti pluća i raka pluća.

Prema tim podacima, gotovo svaki četvrti prirodni smrtni slučaj u Pljevljima povezan je sa zagađenjem vazduha, dok je životni vijek stanovnika zbog toga kraći za oko 30 mjeseci.