Cijene hrane i bezalkoholnih pića u Crnoj Gori porasle su 48% između avgusta 2021. i avgusta 2026, dok je bruto minimalna zarada povećana 102%, pokazuje analiza Euronews Businessa zasnovana na podacima Eurostata. Prema njihovom obračunu, minimalcem se može kupiti 37% više hrane nego prije pet godina, što Crnu Goru, uz Srbiju, stavlja na vrh među 26 posmatranih evropskih zemalja.

Istovremeno, Crna Gora je na grafikonu poskupljenja hrane sedma među 35 evropskih država, pri čemu i Srbija ima isti prikazani rast cijena od 48%. To znači da je rast minimalne zarade nadmašio snažno poskupljenje namirnica, ali ne i da je hrana u Crnoj Gori jeftina ili da su domaćinstva rasterećena ostalih životnih troškova.

Analiza Euronews Businessa poredi promjenu bruto minimalne zarade sa promjenom cijena hrane i bezalkoholnih pića. Ne pokazuje koliko zaposlenima ostaje za kupovinu nakon poreza, kirije, računa i drugih izdataka, niti mjeri ukupni životni standard.

Crna Gora među zemljama sa najvećim poskupljenjem hrane

Hrana i bezalkoholna pića u Evropskoj uniji poskupjeli su u prosjeku 34% za pet godina. U Crnoj Gori rast je iznosio 48%, odnosno 14 procentnih poena više od prosjeka EU.

Ispred Crne Gore na prikazanom grafikonu nalaze se Turska, Mađarska, Bugarska, Rumunija, Estonija i Litvanija. Turska izrazito odskače, sa kumulativnim rastom cijena od čak 752%.

Među članicama EU najveće poskupljenje zabilježeno je u Mađarskoj, 57%, zatim Bugarskoj, 54%, i Rumuniji, 53%. Na drugom kraju evropske liste je Švajcarska, u kojoj su cijene porasle svega 5%.

Podaci za odabrane zemlje pokazuju koliko su se kretanja razlikovala:

Poskupljenje od 48% praktično znači da bi ista količina hrane i bezalkoholnih pića koja je u avgustu 2021. koštala 100 eura, pet godina kasnije koštala približno 148 eura, posmatrano kroz prosječno kretanje cijena iz ove analize.

Bruto minimalac više nego udvostručen

Crna Gora je istovremeno treća među 26 posmatranih država po procentualnom rastu bruto minimalne zarade.

Ispred nje su Turska, sa povećanjem od 823%, i Srbija, sa rastom od 103%. U Crnoj Gori povećanje je iznosilo 102%, u Mađarskoj 93%, Rumuniji 88%, Bugarskoj 87%, a Hrvatskoj 86%.

Poređenje se odnosi na promjene zarada izražene u domaćim valutama, pa ne predstavlja rangiranje prema visini minimalca u eurima.

Među velikim evropskim ekonomijama, bruto minimalna zarada u Njemačkoj porasla je 46%, u Španiji 29%, a u Francuskoj 20%.

Za minimalac 37% više hrane nego prije pet godina

Kada se rast zarada uporedi sa rastom cijena hrane, Crna Gora i Srbija imaju najveće povećanje kupovne moći minimalca u obuhvaćenoj grupi — po 37%, prema zaokruženim vrijednostima prikazanim na grafikonu.

To, prema ilustraciji Euronewsa, znači da bi zaposleni čija je bruto minimalna zarada 2021. omogućavala kupovinu 100 jednakih korpi hrane, u avgustu 2026. mogao da kupi približno 137 takvih korpi.

Iza njih su Hrvatska sa rastom od 30% i Albanija sa 27%, dok su Rumunija i Mađarska zabilježile po 23%.

U tri od 26 posmatranih zemalja minimalne zarade nijesu pratile poskupljenje hrane. Najveći pad kupovne moći zabilježen je na Malti, 6%, zatim u Španiji, 5%, i Francuskoj, 4%.

Veća kupovna moć za hranu nije isto što i veći ukupni standard

Za pravilno čitanje rezultata važno je da se procenti rasta zarada i cijena ne oduzimaju jednostavno. Kupovna moć dobija se poređenjem njihovog odnosa na početku i na kraju perioda. To se najbolje vidi na primjeru Turske: minimalna zarada porasla je 823%, a hrana poskupjela 752%. Iako je razlika 71 procentni poen, kupovna moć za hranu povećana je svega 8%.

Za Crnu Goru glavni nalaz je da je rast bruto minimalca nadmašio rast cijena hrane, uprkos jednom od većih poskupljenja u Evropi. Ipak, ovo poređenje ne govori da zaposleni u Crnoj Gori mogu kupiti više hrane od radnika u bogatijim državama: mjeri poboljšanje u odnosu na sopstvenu polaznu poziciju iz 2021, a ne apsolutnu kupovnu moć između zemalja.

Rezultat se takođe ne može prenijeti na sve zaposlene i penzionere, čija primanja nijesu nužno rasla istim tempom kao minimalna zarada.